آموزش روش نگارش طرح درس :
باسمه تعالی
الف- مهارت های قبل از شروع کلاس درس
(مراحل قبل از تدریس)
1- تعیین اهداف کلی:
معمولًا هر درس یک هدف کلی دارد که عمدتاعنوان درس جهت تدوین هدف کلی درس استفاده می شود.
2- تعیین اهداف جزیی:
در تدوین و تنظیم هدف های جزیی درس شایسته است که معلمان دقت لازم را داشته باشند. چون که هدف های تدریس فعالیت های بعدی مانند راه و روش و وسیله ی رسیدن به نتیجه را مشخص می نمایند . هدف های تدریس باید قابل درک باشند یعنی با شرایط محیطی فرد سازگاری داشته باشند زیرا هدف های کلی و غیر فابل تصور به راحتی توسط دانش آموزان دریافت نمی شوند. البته در تعیین هدف های جزیی نیاز دانش آموزان و نیاز جامعه باید مد نظر قرار گیرد. متن درس را سطر به سطر مطالعه نموده و کلیه نکاتی که در درس مزبور مهم به نظر می رسند استخراج نموده و هر نکته مفهومی می تواند تبدیل به یک هدف جزیی بشود. در واقع نکات مفهومی قابلیت تبدیل به سوال امتحانی را هم داشته باشد. مثلا در تدریس هدف های جزیی معلم می تواند از افعالی نظیر: درک می کند ، می داند ، می فهمد ، می شناسد ، آشنا می شود ، استفاده کند. بنابراین هر نکته به وسیله یکی از افعال مورد اشاره به صورت یک جمله جزیی نوشته می شود. در واقع هدف های جزیی مراحل اجرایی ، جهت رسیدن به هدف کلی درس می باشد.
3- تعیین اهداف رفتاری
3-1-اهداف رفتاری در حیطه شناختی
دبیران محترم باید دقت داشته باشند که کلیه هدف های جزیی ( هر چند مورد که بود) به هدف های رفتاری در حیطه شناختی تبدیل شوند. معمولا هدف های رفتاری به صورت جمله هایی بیان می شود که به فعل های رفتاری ختم می شوند. حیطه شناختی به شش سطح تقسیم می شود:
1- دانش:تعریف می کند – نام می برد
2-درک و فهم : توضیح می دهد – شرح می دهد
3-کاربرد : مثال می زند
4-تجزیه و تحلیل : تشخیص می دهد – باز می شناسد – عناصر آن را تفکیک می کند- تفسیر می کند- تحلیل می کند
5-ترکیب ( به خرج دادن خلاقیت) : یک اندیشه جدید را تولید می کند- یک راه حل ابتکاری ارائه می دهد – در قالب یک ساختار جدید مجددا باز نویسی می کند –
6-ارزشیابی : مقایسه می کند – داوری می کند – نکات مشابه را در می آورد – نکات افتراق را در می یابد – با واژه هایی نظیر: مقایسه کنید ( اختلاف و اشتراک ) – شباهت و تفاوت ها را بنویسید.
اهداف رفتاری در این حیطه به توانایی های ذهنی توجه دارد.
3-2--اهداف رفتاری در حیطه عاطفی
مشکل ترین و سخت ترین کار معلم ایجاد نگرش مثبت در دانش آموزان است چرا که متغیر های فراوانی در شکل گیری عواطف دانش آموزان موثر می باشند آنچه که اهمیت دارد برنامه ریزی و توجه و تامل از سوی معلم است تا بتواند در دانش آموزان نگرش مثبت ایجاد کند . هدف های رفتاری در حیطه عاطفی شامل ، پله های : توجه کردن- پاسخ دادن – ارزش گذاری – سازمان بندی و تبلور شخصیت می باشد . برای نوشتن هدف های رفتاری در حیطه عاطفی از واؤه هایی نظیر: علاقمند می شود- ارزش قائل می شود – توجه می کند- احترام می گذارد – سپاسگذاری می کند، استفاده می شود .
3-3- تعیین اهداف رفتاری در حیطه روانی حرکتی یا مهارتی یا عملکردی
همکاران محترم دقت داشته باشند که آنچه را که دانش آموزان کسب نموده اند و نسبت به آنها نگرش مثبت پیدا کردند باید در عمل انجام دهند . دبیر می تواند از مهارت هایی نظیر : مشاهده کردن – آزمایش کردن – پرسش و پاسخ – طراحی کردن – تحقیق کردن – ترسیم کردن – طبقه بندی کردن ، در قالب فعل استفاده کنند . دانش آموزان را به حیطه روانی حرکتی برسانند که آنها ملزم شوند آنچه را که یاد گرفتند و به آن علاقه مند شده اند ، در عمل اجرا نمایند . سلسله مراتب سطوح یادگیری در حیطه روانی – حرکتی عبارتند است از : آمادگی و تقلید- اجرای عمل بدون کمک – دقت – هماهنگی حرکات – عادی و طبیعی شدن.
4-ارزشیابی تشخیصی یا طراحی آزمون ورودی
برای اینکه دبیر محترم مطمئن شود که آیا دانش آموزان اطلاعات لازم برای ورود به درس جدید را دارند و بداند که معلم درس جدید را از چه نقطه ای شروع کند . برای پاسخ به این سوالها و آگاهی از اطلاعات قبلی دانش آموزان ، معلم باید از ارزشیابی تشخیصی استفاده نماید. ارزشیابی تشخیصی برای درس جدید استفاده می شود .ابتدا معلم چند سوال از دانش آموزان به عمل می آورد دانش آموزان نیز به سوالات جواب می دهند و پس از پاسخ به سوالات معلم تصمیم می گیرد که درس جدید را از چه نقطه ای آغاز کند .( دراین مرحله اگر دانش آموزان جواب غلط هم بدهد معلم دخالتی نمی کند و فقط شنونده است).
5-ایجاد انگیزه
بطور قطع نیاز های آدمی می باشد که او را وادار به فعالیت می کند . به عنوان مثال آدم تشنه به دنبال آب می گردد. پس دانش آموزان نیز باید فایده مطالب درسی را بدانند و هر چه قدر مطالب درسی با زندگی آنها در ارتباط باشد بیشتر توجه می نمایند مثلا اگر دانش آموزان بدانند که مطالعه درس علوم اجتماعی به آنها کمک می کند تا از تجربیات گذشتگان در زندگی خود استفاده کنند، به درس علوم اجتماعی با دقت و علاقه توجه خواهند نمود. معلمین محترم برای ایجاد انگیزه ، دوکار اساسی باید انجام دهند :
1- فواید درس را که قصد دارند تدریس نمایند به ترتیب برای دانش آموزان بگویند.
2- مطالب درس را با زندگی فردی و اجتماعی دانش آموزان ارتباط دهند.
6-پیش سازمان دهنده ها
معلم باید مقصود و هدف از یک جلسه تدریس یا یک بازدید علمی را برای دانش آموزان مشخص نماید یعنی دانش آموزان بدانند که از اول تا آخر جلسه چه چیز هایی را باید یاد بگیرند و وظیفه آنها چیست ؟ مثلا در انجام بازدید علمی از یک کارخانه ابتدا باید شاگردان بدانند که مقصد کجاست . که این عمل خود توام با علاقه مندی است. شاگردان باید بدانند که در کارخانه به چه قسمت هایی بیشتر توجه نمایند. شاگردان بدانند چه مطالبی چه مطالبی را باید یاد بگیرند. دانش آموزان بدانند که در تهیه ی گزارش به چه مطالبی اشاره نمایند . با توجه به این مثال مشخص می شود که کاربرد مهارت پیش سازمان دهنده از جانب معلم باعث می شود که شاگردان سر در گم نشوند. بنابراین دبیران باید تعداد ی سوال برای دانش آموزان طرح نمایند و از آنها بخواهند که در حین تدریس توجه نموده و پاسخ آنها را پیدا نمایند .
7-سازماندهی مطالب
سازماندهی مطالب درسی از مهمترین مهارت های یاد دهی است . با استفاده از این مهارت معلم باید مفاهیم درسی را مشخص کند . مطالب و مفاهیم را سازماندهی نماید. تقدم و تاخر مطالب را مشخص نماید و همچنین روش و وسیله لازم را جهت کسب دانش ها و مهارت ها و نگرش ها ی مطلوب فراهم سازد . به طور کلی در این مرحله عنوان های درس را روی تابلو می نویسیم و هر قسمت که تدریس شد تیک می زنیم.
ب- مهارت های لازم در ارائه درس
ارائه درس بوسیله معلم باید به گونه ای باشد تا اینکه ارتباط معلم با دانش آموزان علاوه بر ایجاد علاقه تا پایان درس بر قرار بماند . این مهارت ها عبارتند از :
1- مهارت آغازین درس
معلم باید جهت شروع درس به نوعی توجه دانش آموزان را به خود جلب نماید . البته اگر معلم بتواند در شروع درس ابتکار و نوآوری داشته باشد بسیار مفید خواهد بود . مطمئن باشید اگر ابتدای درس توجه شاگردان جلب نشود در ضمن ارائه درس هرگز توجهی نخواهند کرد. بنابراین توصیه می شود با گفتن یک : لطیفه – داستان – خاطره – حکایت – ضرب المثل - یک نکته جذاب – اجرای نمایش کوتاه – اجرای یک طنز – نشان دادن یک عکس و تصویر – نشان دادن یک ابزار – نمایش یک فیلم ، می تواند مفید باشد
2- انتخاب روش تدریس
برای انتخاب روش تدریس مناسب باید محتوا، نحوه سازماندهی محتوای درس و هدف ها را مورد توجه قرار داده و متناسب آنها نسبت به انتخاب روش تدریس اقدام نماییم . مثلا یکی از روش ها مهارت توضیح دادن می باشد . وقتی می خواهیم مطلبی را توضیح دهیم در واقع می خواهیم به او بفهمانیم . پس هر قدر مطلب را ساده و روشن بیان کنیم حرفه ای تر عمل کردیم. در مهارت توضیح دادن باید کوتاه گویی را مد نظر قرار دهیم . معلم اگر بتواند از وسایل آموزشی مثل پوستر – نمونه و غیره استفاده کند دانش آموزان از مهارت توضیح دادن لذت می برند . در بیان توضیحات باید دقت لازم بعمل آید تا اینکه مطالب اصلی و مفاهیم کلیدی درس ارائه شود . گاهی ممکن است به دلیل توضیحات حاشیه ای مطالب اصلی را نتوانیم بخوبی ارائه نماییم. اگر معلم مهارت سازماندهی مطالب درسی که مربوط به مهارت های قبل از تدریس می باشد ، بخوبی انجام داده باشد از آن می تواند در مهارت توضیح دادن استفاده نماید
3- مهارت پرسش کردن و ارزشیابی تکوینی
در تمام روش هایی که دبیران برای تدریس بکار می برند ناگزیر هستند که از مهارت پرسش کردن استفاده نمایند. امروزه در مدارس روش پرسش و پاسخ بکار می رود ولی بیشتر پرسشهایی که معلمان انجام می دهند مربوط به سطح دانش و یادآوری می باشد که اگر معلمان در ارائه درس از پرسش هایی که به دانش آموزان اطلاعات جدیدی را می دهند استفاده کنند بسیار مفید خواهد بود. پرسش هایی که در ضمن ارائه درس صورت می گیرد باید واضح و پیوسته باشد .
پس معلم بهتر است متناسب با ساختار اهداف جزیی و رفتاری ، یک درس را به دو یا سه قسمت تقسیم کند. قسمت الف: را توضیح دهند . سپس سوال هایی از قسمت الف بعمل آورد . در صورتی که دانش آموزان به سوالات جواب دادند ،معلم یقین پیدا کرد که نکات درس را همه فهمیده اند وارد قسمت ب درس می شود و آن را توضیح داده و مانند قسمت الف ارزشیابی تکوینی بعمل می آورد و اگر مطمئن شد که بچه ها قسمت ب را هم خوب فهمیده اند به مرحله ج رفته و مانند دو مرحله قبل عمل می کند.
4- مهارت تمرین کردن
برای اینکه آموخته های شاگردان از سطح دانش گذر کرده و به سطوح بالاتر یاد گیری مثل کاربرد و ترکیب برسیم معلم ناگزیر است از تمرین استفاده نماید . اگر تمرین در همان جلسه درس انجام شود یادگیری بیشتر صورت می گیرد . زیرا معلم اگر بخواهد مطالب را در جلسه دیگر تکرار کند به دلیل فاصله زمانی ارائه درس ممکن است دانش آموزان مطالب درس را فراموش کنند.
شیوه های تمرین کردن عبارت است از :
1- گروه بندی شاگردان و اینکه هر گروه یک قسمت درس را برای بقیه شاگردان تکرار کند
2- چند سوال کلی مطرح کنیم و هر گروهی به یک سوال کلی جواب دهند.
5- مهارت پایان درس و جمع بندی
در این مهارت معلم توجه دانش آموزان را به
1- مفاهیم کلیدی
2- مفاهیم اصلی
3- فواید این درس
4- ارتباط این درس با زندگی فردی و اجتماعی
درس معطوف می نماییم و همین طور می تواند از طریق تشویق و ترغیب به فواید درس آن را پایان دهد.
ج- مهارت های پایانی تدریس
1- ارزشیابی پایانی
از طریق ارزشیابی معلم از میزان پیشرفت و عقب ماندگی درسی شاگردان آگاه می شود و همچنین می تواند از قدرت و ضعف روش تدریس خود ، اعتبار و محتوای درسی ، زمینه هایی که شاگردان قادر به موفقیت هستند و زمینه هایی که پیشرفت ندارند آگاهی کسب نمایند .
معلم می تواند برای ارزشیابی از : چک لیست ( در هر جلسه تدریس برای یک گروه ) - انجام دادن کار – آزمون شفاهی یا آزمون کتبی استفاده نماید.
نمونه مشاهده از طریق چک لیست یا سیاه رفتار
|
نام و نام خانوادگی:.......... کلاس: ....... آموزشگاه:.......... نام درس: اجتماعی سوم نام گروه: ....... |
|
ردیف |
ملاک ها، مهارت ها، نگرش ها ، فعالیت ها |
عالی (1) |
خوب(75/.) |
متوسط (5/.) |
ضعیف(25/0) |
|
1 |
آیا فراگیر برای مشاهده از تمام حواس استفاده می کند؟ ( مهارت مشاهده) |
|
|
|
|
|
2 |
آیا فراگیربه جزئیات توجه دارد؟( مهارت مشاهده) |
|
|
|
|
|
3 |
آیا فراگیر به شباهت ها و تفاوت ها توجه می کند؟( مهارت مشاهده) |
|
|
|
|
|
4 |
آیا فراگیر برای برقراری ارتباط به طور روشن اظهار نظر می کند؟( مهارت برقراری ارتباط) |
|
|
|
|
|
5 |
آیا فراگیر در انجام تکالیف احساس مسئولیت می کند؟(نگرش) |
|
|
|
|
|
6 |
آیا فراگیر با سایر اعضاء گروه همکاری دارد؟(نگرش) |
|
|
|
|
|
7 |
آیا فراگیر در تهیه وسایل کار و آوردن آن به کلاس موفق عمل می کند؟(فعالیت خارج کلاس) |
|
|
|
|
|
8 |
آیا فراگیرتحقیق خواسته شده را انجام می دهد؟( فعالیت خارج کلاس) |
|
|
|
|
|
جمع نمرات کسب شده هر ستون: |
|
|
|
|
|
جمع کل نمره ی نهایی: |
|
|
|
|
2- دادن تکلیف و فعالیت عملی
هدف از تکلیف ، تمرین و تثبیت یاد گیری ، ابزار رشد شخصی و کسب انضباط و عامل مهم اجرای مقررات می باشد . تکلیف یک دریچه ایست که از طریق آن ارتباط علمی بین والدین و مربیان مدرسه ایجاد می شود و به راحتی می توان به اهداف علمی مورد نظر آموزش و پرورش رسید. نکته قابل توجه اینکه جهت کاربردی نمودن تکلیف ، معلمین عزیز باید ویژگی هایی را در نظر داشته باشند.
1- هدف از تکلیف برای دانش آموزان مشخص باشد و آنها را متقاعد کند.
2- تکلیف با توجه به علاقه مندی شاگردان داده شود .
3- اصل تفاوت های فردر در دادن تکالیف رعایت شود.
4- تکالیف با دقت جمع آوری و مورد باز بینی قرار گیرد و به شاگردان پس داده شود .
5- از تکلیف جهت تنبیه شاگردان استفاده نشود.
اگر معلمان به تکالیف( مصاحبه- تحقیق- گزارش- خاطره و...) با توجه به موارد مذکور توجه نمایند تکلیف منجر به یادگیری بهتر ، آسانتر و پایدارتر خواهد شد . باید در نظر داشت تکلیف فقط به کار در منزل خلاصه نمی شود و فقط توسط معلم تعیین نمی گردد. در بسیاری موارد تکیف در محیط آموزشی یا محیط اجتماعی صورت می گیرد و گاهی موئضوع و میزان تکلیف توسط شاگردان تعیین می شود .
1- تشخیص و تدوین نقاط قوت و محاسن درس
دراین قسمت باید تمامی ویژگی های برجسته درس یک به یک مشخص شود . نظیر :عکس ها و نقاشی ها ی درس ، سبک نوشتاری متن ، شیوه هدف گذاری ، ارتباط مطالب با یکدیگر ، تکالیف و تمرین ها و...
2- تعیین و تشخیص و تدوین نقاط ضعف و معایب درس
نظیر :عکس ها و نقاشی ها ی درس ، سبک نوشتاری متن ، شیوه هدف گذاری ، ارتباط مطالب با یکدیگر ، تکالیف و تمرین ها و...
نظیر :عکس ها و نقاشی ها ی درس ، سبک نوشتاری متن ، شیوه هدف گذاری ، ارتباط مطالب با یکدیگر ، تکالیف و تمرین ها و...
نظیر :عکس ها و نقاشی ها ی درس ، سبک نوشتاری متن ، شیوه هدف گذاری ، ارتباط مطالب با یکدیگر ، تکالیف و تمرین ها و...
3-ارائه پیشنهاد های مناسب و راهبردهای علمی جهت تقویت نقاط قوت و محاسن درس
4- ارائه پیشنهاد های مناسب و راهبرد های علمی جهت حذف یا تعدیل
معایب و نقاط ضعف درس
تهیه و تدوین:
کمیسیون فناوری اطلاعات ناحیه 2 همدان
علیرضا حاجیلویی
|
<<طراحی آموزشی طرح درس موضوعی روزانه>>
|
|
نام کتاب: موضوع درسی :
پایه تحصیلی: تعداد دانش آموزان: آ موزشگاه :
شماره طرح درس: تا ریخ اجرا : مدت ودامنه اجرا :
نام و نام خانوادگی دبیر: |
|
الف- مهارت های قبل از شروع کلاس درس |
|
(1) هدف کلی درس
|
|
|
هـــدفهـای جـــــــزئی |
دانش آموزان در پایات تدریس:
|
|
هـــــدف هــــــای رفتـــاری
|
حیطه شــــناختـــــی |
دانش آموزان در پایان تدریس:
|
|
حیطه عاطفی
|
دانش آموزان در پایان تدریس:
|
|
حیطه روانی حرکتی
|
دانش آموزان در پایان تدریس:
|
|
ارزشیابی تشخیصی
(سوال از درس جدید) |
|
|
ایجاد انگیزه
(عنوان فواید درس و دادن ارتباط با زندگی فردی و اجتماعی شاگردان) |
فواید درس جدیدبرای شما دانش آموزان:
ارتباط درس با زندگی فردی و اجتماعی دانش آموز
|
|
پیش سازمان دهنده ه
(هدف و مقصود از تدریس)ا |
نکاتی که شما دانش آموزان باید یاد بگیرید.
وظایفی که شما دانش آموزان دارید
|
|
سازماندهی
(نوشتن عناوین درس روی تابلو) |
عناوین درس:
|
|
مهارت های ارائه درس |
|
مهارت آغازین
(عنوان: یک لطیفه – داستان- خاطره- حکایت – ضرب المثل – یک نکته جذاب- اجرای یک نمایش نامه - ،طنز،کمدی – نشان دادن عکس- ابزار- نمایش فیلم |
|
|
انتخاب روش تدریس |
|
|
مهارت پرسش کردن و ارزشیابی تکوینی |
در زمان تدریس کل تدریس درس به سه بخش تقسیم می شود . بعد از تدریس هر بخش به سوالات احتمالی شاگردان پاسخ داده و چند سوال را به عنوان ارزشیابی تکوینی به عمل می آوریم.
|
|
مهارت تمرین کردن |
|
|
مهارت پایانی درس و جمع بندی |
فواید این درس:
|
|
نکات کلیدی |
در پایان تدریس:
نکات مهم و کلیدی درس را یک با دیگر باز گو می کنی |
|
مهارت های پایان تدریس |
|
ارزشیابی پایانی
(چک لیست – انجام کار-آزمون شفاهی و کتبی) |
الف - در پایان برای میزان پیشرفت شاگردان اعضای یک گروه بوسیله چک لیست یا سیاهه ی رفتار ارزشیابی می شده و ثبت می شوند.
|
نام و نام خانوادگی:.......... کلاس: ....... آموزشگاه:.......... نام درس: اجتماعی سوم نام گروه: ....... |
|
ردیف |
ملاک ها، مهارت ها، نگرش ها ، فعالیت ها |
عالی (1) |
خوب(75/.) |
متوسط (5/.) |
ضعیف(25/0) |
|
1 |
آیا فراگیر برای مشاهده از تمام حواس استفاده می کند؟ ( مهارت مشاهده) |
|
|
|
|
|
2 |
آیا فراگیربه جزئیات توجه دارد؟( مهارت مشاهده) |
|
|
|
|
|
3 |
آیا فراگیر به شباهت ها و تفاوت ها توجه می کند؟( مهارت مشاهده) |
|
|
|
|
|
4 |
آیا فراگیر برای برقراری ارتباط به طور روشن اظهار نظر می کند؟( مهارت برقراری ارتباط) |
|
|
|
|
|
5 |
آیا فراگیر در انجام تکالیف احساس مسئولیت می کند؟(نگرش) |
|
|
|
|
|
6 |
آیا فراگیر با سایر اعضاء گروه همکاری دارد؟(نگرش) |
|
|
|
|
|
7 |
آیا فراگیر در تهیه وسایل کار و آوردن آن به کلاس موفق عمل می کند؟(فعالیت خارج کلاس) |
|
|
|
|
|
8 |
آیا فراگیرتحقیق خواسته شده را انجام می دهد؟( فعالیت خارج کلاس) |
|
|
|
|
|
جمع نمرات کسب شده هر ستون: |
|
|
|
|
|
جمع کل نمره ی نهایی: |
|
|
|
|
ب – سوالاتی برای ارزشیابی پایان تدریس:
1-
2-
3-
4-
....
|
|
دادن تکلیف و فعالیت عملی |
|
|
نقد و بررسی درس
|
|
نقد و بررسی درس |
نقاط قوت درس:
|
|
راهکار برای تقویت بیشتر نقاط قوت درس:
|
|
نقاط ضعف درس:
|
|
راهکار برای رفع نقاظ ضعف درس:
|
